Via Duitsland, Zwitserland en Frankrijk bereikte ik, 22 jaar oud, Engeland eind 1944. Daar vond ik vader terug na meer dan vier jaar. 6 Mei 1940 was hij op verzoek van Van Kleffens, onze minister B.Z, naar Londen gevlogen om hem bij te staan in besprekingen met de Britse Admiraliteit. Zo was hij toevallig daar toen Duitsers Nederland binnenvielen op 10 Mei. Vanuit het Van Ommeren kantoor in Londen ging hij met enkele andere Hollandse reders aan de slag met oprichting van een Nederlands Scheepvaart en Handels Comité. dat als trustee zou optreden voor al die scheepseigenaren die nu opgesloten in bezet Nederland hun schepen niet meer konden bereiken.

Na de hereniging met vader meldde ik mij bij de Marine en werd geplaatst in de luchtvaartdienst voor piloot in opleiding, als matroos eerste klas. Op vrije weekenden belde ik vader en als ook hij daar tijd voor vond maakten wij afspraken voor lange wandelingen zoals wij als kinderen dat van hem gewend waren; nu dan in Surrey en Kent of verderop langs de Thames. Dan lopen ook de gesprekken makkelijk mee.

Zo hadden wij het over vrienden die verloren gingen: van zijn generatie door executie of ontbering in concentratiekampen, in mijn generatie door verraad in ondergronds werk. Vader was juist weer terug van een werkbezoek aan het continent. De oorlog was al geëindigd maar vulde de vrede met chaos en verwoesting. Hij reisde dan in uniform en met credentials van kolonel omdat buiten de geallieerde transport- en kwartier faciliteiten niets werkte. Het gesprek kwam op de gruwelen van de vernietigingskampen waarvan de kranten nu volstonden.

“Is daar ooit eerder (in Engelse intelligence kringen) iets over bekend geweest?” vroeg ik hem.

” Van geruchten en niet meer dan wat we hier allemaal wisten. (het oppakken van de joden en hun afvoer naar kampen in Duitsland) Maar nu blijkt dat dat slechts het topje van de ijsberg was, volmaakt onvoorstelbaar”.

“Weet je dat ik er in Duitsland nooit iets over gehoord heb en zelfs later in Zwitserland niet”, reageerde ik .

En vader: ” Duitsland wordt er nu voor gestraft, maar ik ben bang dat later heel Europa ter verantwoording zal worden geroepen. Er loopt een schuld door de hele Europese geschiedenis”.

De draagwijdte hiervan ontging mij compleet. De Duitse tirannie had ook geschiedenis voor mij verbannen.

Tot volgende week, Arnout